Διαδικτυακός Εκφοβισμός στην Τρίτη Ηλικία: Δράσεις Προστασίας

Ο διαδικτυακός εκφοβισμός δεν αφορά μόνο τους εφήβους. Τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται όλο και συχνότερα και στους ηλικιωμένους, καθώς ολοένα περισσότεροι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας χρησιμοποιούν κινητό, υπολογιστή, μέσα κοινωνικής δικτύωσης και εφαρμογές μηνυμάτων για να επικοινωνούν, να ενημερώνονται ή να κάνουν αγορές. Ο εκφοβισμός μπορεί να εμφανιστεί με πολλές μορφές, ως  προσβλητικά σχόλια, απειλές, κοροϊδία, διασυρμός, εκβιασμός, αλλά και εξαπάτηση που αφήνει πίσω της ντροπή και φόβο. Το βασικό είναι να θυμόμαστε πως κανείς δεν φταίει επειδή στοχοποιήθηκε. Υπάρχουν πρακτικοί τρόποι αντιμετώπισης που μπορούν να προστατεύσουν τους ηλικιωμένους και να μειώσουν σημαντικά την πιθανότητα να επαναληφθεί ένα περιστατικό.

Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίζουμε τα σήματα κινδύνου. Αν κάποιος δέχεται μηνύματα που πιέζουν, απειλούν, μειώνουν, ζητούν χρήματα, κωδικούς ή προσωπικά στοιχεία, χρειάζεται να υποψιαστεί ότι κάτι δεν πάει καλά. Ιδιαίτερα όταν ο αποστολέας βιάζεται και απαιτεί άμεση απάντηση, αυτό συχνά δείχνει προσπάθεια χειρισμού. Η ψυχραιμία είναι καθοριστική. Δεν απαντάμε βιαστικά, δεν δικαιολογούμαστε και δεν συνεχίζουμε την κουβέντα.

Έπειτα εφαρμόζουμε τον κανόνα σταματάω – μπλοκάρω – αναφέρω. Σε κάθε πλατφόρμα υπάρχει επιλογή αποκλεισμού (block) και αναφοράς (report). Ο αποκλεισμός σταματά αμέσως την επικοινωνία και προσφέρει άμεση προστασία. Η αναφορά ενημερώνει την πλατφόρμα ότι υπάρχει κακοποιητική συμπεριφορά και μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμό ή ακόμη και κλείσιμο του λογαριασμού του δράστη. Παράλληλα είναι πολύ χρήσιμο να κρατάμε αποδεικτικά στοιχεία όπως  στιγμιότυπα οθόνης (screenshot), ημερομηνίες, ονόματα λογαριασμών και συνδέσμους. Αυτά μπορεί να φανούν απαραίτητα αν χρειαστεί επίσημη καταγγελία.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ενίσχυση της ιδιωτικότητας. Πολλά περιστατικά ξεκινούν επειδή ένα προφίλ είναι ανοιχτό σε όλους. Ρυθμίζουμε ποιος βλέπει τις αναρτήσεις μας, ποιος μπορεί να στείλει μήνυμα και ποιος μπορεί να σχολιάσει. Αποφεύγουμε να δημοσιεύουμε ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, όπως τηλέφωνο, διεύθυνση, αριθμούς εγγράφων ή λεπτομέρειες της καθημερινής μας ρουτίνας. Χρησιμοποιούμε ισχυρούς κωδικούς και, όπου είναι διαθέσιμη, ενεργοποιούμε την επιβεβαίωση δύο βημάτων (two-factor), ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος παραβίασης λογαριασμών.

Εξίσου σημαντική είναι η ασπίδα υποστήριξης. Ο διαδικτυακός εκφοβισμός δυναμώνει όταν ο άνθρωπος μένει μόνος του. Οι ηλικιωμένοι χρειάζονται ένα μικρό δίκτυο εμπιστοσύνης. Ένα παιδί, έναν συγγενή, έναν φίλο, έναν γείτονα ή έναν υπεύθυνο σε σύλλογο/φορέα, με τον οποίο μπορούν να μιλήσουν άμεσα. Η συζήτηση μειώνει το άγχος, περιορίζει τον πανικό και βοηθά να ληφθούν σωστές αποφάσεις.

Χρειάζεται επίσης να γνωρίζουμε τα δικαιώματα και τις επιλογές μας. Όταν ο εκφοβισμός περιλαμβάνει απειλές, εκβιασμό, διαρροή προσωπικών δεδομένων ή οικονομική απάτη, δεν πρόκειται απλώς για κακή συμπεριφορά. Μπορεί να είναι παράνομη πράξη. Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι σωστό να ενημερώνονται οι αρμόδιες αρχές ή να ζητείται νομική συμβουλή, αξιοποιώντας τα στοιχεία που έχουν ήδη συγκεντρωθεί.

Η πρόληψη είναι καθοριστική και επιτυγχάνεται μέσα από απλή, πρακτική εκπαίδευση. Μικρά μαθήματα για ασφαλή χρήση κινητού και διαδικτύου, επαναλήψεις, γραπτές οδηγίες με μεγάλα γράμματα και παραδείγματα από την καθημερινότητα βοηθούν τους ηλικιωμένους να νιώθουν σιγουριά. Ο στόχος δεν είναι να φοβηθούν το διαδίκτυο, αλλά να το χρησιμοποιούν με αυτοπεποίθηση και προστασία. Με ψυχραιμία, σωστές ρυθμίσεις και στήριξη από ανθρώπους εμπιστοσύνης, ο διαδικτυακός εκφοβισμός μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.