Ασφαλές διαδίκτυο
|

Ασφαλές διαδίκτυο για την 3η ηλικία: Πώς αναγνωρίζω απάτες

Σήμερα, όλο και περισσότεροι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας μπαίνουν στο διαδίκτυο: μιλάνε με τα παιδιά και τα εγγόνια τους, βλέπουν φωτογραφίες, διαβάζουν ειδήσεις, πληρώνουν λογαριασμούς. Μαζί όμως με όλες αυτές τις ευκολίες, υπάρχουν και παγίδες. Δυστυχώς, πολλοί επιτήδειοι στοχεύουν ειδικά τους ηλικιωμένους, γιατί τους θεωρούν πιο εύκολους στόχους: πιο ευγενικούς, πιο ανυποψίαστους, πολλές φορές και πιο εμπιστευτικούς.

Σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να σας φοβίσει, αλλά να σας βοηθήσει. Με λίγες απλές γνώσεις και μερικές «κόκκινες σημαίες» στο μυαλό σας, μπορείτε να χρησιμοποιείτε το διαδίκτυο με πολύ μεγαλύτερη ασφάλεια.

*Βρείτε στο τέλος του άρθρου και κατεβάστε την εκδοχή του μικρού πρακτικού οδηγού σε μορφή φυλλαδίου.

1. Γιατί στοχεύουν τόσο πολύ την τρίτη ηλικία;

Οι απατεώνες γνωρίζουν ότι πολλοί άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας:

  • δεν μεγάλωσαν με την τεχνολογία,

  • εμπιστεύονται εύκολα κάποιον που μιλά «ευγενικά» ή «επαγγελματικά»,

  • φοβούνται μην χάσουν χρήματα, σύνταξη ή πρόσβαση στην τράπεζα,

  • συχνά δεν θέλουν να «ενοχλήσουν» τα παιδιά τους, άρα δεν ζητούν βοήθεια.

Αυτά τα χαρακτηριστικά τα εκμεταλλεύονται. Όμως, με ενημέρωση και ψυχραιμία, δεν χρειάζεται να πέσει κανείς θύμα.

2. Οι πιο συνηθισμένοι τύποι απάτης που θα συναντήσετε

α) Ψεύτικα SMS & email από «τράπεζες» ή «δημόσιους φορείς»

Ίσως έχετε ήδη λάβει μήνυμα που λέει:

  • «Ο λογαριασμός σας θα κλείσει, πατήστε εδώ για να επιβεβαιώσετε»

  • «Η κάρτα σας έχει μπλοκαριστεί, κάντε κλικ για επανενεργοποίηση»

  • «Έχετε επιστροφή φόρου – συμπληρώστε τα στοιχεία σας εδώ»

Αυτά τα μηνύματα συνήθως:

  • σας βιάζουν να δράσετε αμέσως («σε 24 ώρες κλείνει…»),

  • περιέχουν έναν σύνδεσμο (link) που οδηγεί σε ψεύτικη σελίδα,

  • ζητούν προσωπικά στοιχεία, PIN, κωδικούς, αριθμούς καρτών.

Θυμηθείτε:
Καμία σοβαρή τράπεζα, ούτε δημόσια υπηρεσία, δεν ζητά ΠΟΤΕ μέσω email ή SMS:

  • PIN κάρτας,

  • κωδικούς e-banking,

  • φωτογραφία ταυτότητας μπρος-πίσω σε τυχαίο link.

Αν έρθει τέτοιο μήνυμα, ΜΗΝ πατάτε στον σύνδεσμο.
Κλείστε το μήνυμα και επικοινωνήστε με την τράπεζά σας μόνο από το επίσημο τηλέφωνο ή την επίσημη ιστοσελίδα που ήδη γνωρίζετε.

β) Τηλεφωνικές απάτες που «συνεχίζονται» στο διαδίκτυο

Μια άλλη μορφή απάτης είναι τηλεφωνήματα, όπου:

  • κάποιος λέει ότι είναι από την τράπεζα ή «τεχνικός υπολογιστών»,

  • σας λέει ότι βρέθηκε πρόβλημα στον υπολογιστή ή στον λογαριασμό σας,

  • σας ζητά να ανοίξετε τον υπολογιστή ή το κινητό και να εγκαταστήσετε μια εφαρμογή,

  • ή να μπείτε στο e-banking «για να σας βοηθήσει».

Μόλις του δώσετε πρόσβαση, μπορεί:

  • να δει όσα βλέπετε,

  • να καταγράψει κωδικούς,

  • ακόμα και να μεταφέρει χρήματα.

Κανόνας:
Κανένας πραγματικός τεχνικός (ούτε από τράπεζα, ούτε από εταιρεία) δεν θα σας ζητήσει ποτέ να:

  • εγκαταστήσετε προγράμματα απομακρυσμένης πρόσβασης,

  • διαβάσετε κωδικούς μιας χρήσης (SMS) στο τηλέφωνό σας.

Αν νιώσετε έστω και λίγο άβολα, κλείστε το τηλέφωνο. Δεν είναι αγένεια – είναι αυτοπροστασία.

γ) «Δώρα», κληρώσεις και απίστευτες προσφορές

Μπορεί να δείτε στο κινητό, στο email ή στο Facebook:

  • «Κερδίσατε ένα νέο κινητό, πατήστε εδώ για να το παραλάβετε»

  • «Με 1€ κερδίζετε σίγουρη συμμετοχή σε κλήρωση αυτοκινήτου»

  • «Σε επιλέξαμε τυχαία, είστε ο τυχερός μας πελάτης»

Στόχος τους είναι:

  • να σας πάρουν τα στοιχεία της κάρτας,

  • να σας κάνουν να πληρώσετε ένα μικρό ποσό, και μετά να σας χρεώνουν κάθε μήνα,

  • ή να σας γεμίσουν διαφημίσεις και ανεπιθύμητα SMS.

Ρωτήστε τον εαυτό σας:

«Έχω συμμετάσχει εγώ σε κάποια κλήρωση; Και γιατί να μου χαρίσουν κάτι τόσο ακριβό;»

Όταν κάτι φαίνεται πολύ καλό για να είναι αληθινό, συνήθως είναι απάτη.

δ) Απάτες «συγκίνησης» – συναισθηματική εκμετάλλευση

Παράδειγμα:

  • Μήνυμα δήθεν από εγγόνι/παιδί: «Γιαγιά, το τηλέφωνό μου χάλασε, στείλε μου εδώ χρήματα».

  • Ή δήθεν γνωριμίες μέσω διαδικτύου, όπου κάποιος/κάποια λέει ότι σας αγαπά, αλλά «χρειάζεται επειγόντως χρήματα για να έρθει να σας βρει».

Εδώ πατάνε:

  • στην αγάπη για την οικογένεια,

  • στη μοναξιά,

  • στην επιθυμία για συντροφιά.

Πάντα επιβεβαίωση από άλλο κανάλι:
Πάρτε τηλέφωνο στο γνωστό, παλιό νούμερο του εγγονού/παιδιού.
Μιλήστε με δικό σας άνθρωπο πριν στείλετε οτιδήποτε.

3. Πέντε «κόκκινες σημαίες» που πρέπει να σας ανάβουν λαμπάκι

  1. Σας πιέζουν να δράσετε γρήγορα.
    «ΤΩΡΑ», «αμέσως», «σε 1 ώρα λήγει». Οι απατεώνες δεν θέλουν να προλάβετε να σκεφτείτε ή να ρωτήσετε κάποιον.

  2. Σας ζητούν ευαίσθητα προσωπικά στοιχεία.
    PIN, κωδικούς, αριθμό ολόκληρης κάρτας, τριψήφιο πίσω μέρος της κάρτας (CVV), φωτογραφία ταυτότητας.

  3. Ένα περίεργο link που δεν αναγνωρίζετε.
    Αντί για την κανονική διεύθυνση της τράπεζας, βλέπετε κάτι γεμάτο αριθμούς, λάθος γράμματα ή περίεργο όνομα.

  4. Ορθογραφικά λάθη και κακή γλώσσα.
    Πολλά μηνύματα απάτης έχουν λάθη στη γλώσσα, παράξενη διατύπωση, διαφορετική γραμματοσειρά.

  5. Υπόσχονται πολλά με λίγο.
    Πολύ μεγάλα κέρδη, δώρα, επιστροφές χρημάτων, για ελάχιστο ή καθόλου λόγο.

Αν δείτε 1–2 από αυτά τα σημάδια, σταματήστε. Μην προχωράτε.

4. Τι ΔΕΝ πρέπει να κάνετε ΠΟΤΕ

  • Μην δίνετε ποτέ PIN καρτών ή κωδικούς e-banking σε κανέναν, ούτε σε «υπάλληλο τράπεζας».

  • Μην διαβάζετε ποτέ τους κωδικούς μιας χρήσης (SMS) που σας έρχονται στο κινητό σε άλλον στο τηλέφωνο.

  • Μην πατάτε σε link που σας ήρθε σε SMS/email, αν δεν είστε 100% σίγουροι. Καλύτερα να μπείτε μόνοι σας στην ιστοσελίδα της τράπεζας, γράφοντας τη διεύθυνση με το χέρι.

  • Μην στέλνετε φωτογραφία ταυτότητας, βιβλιαρίου, κάρτας, σε άγνωστους.

  • Μην ντρέπεστε να κλείσετε το τηλέφωνο ή να διαγράψετε ένα μήνυμα.

5. Πώς μπορώ να προστατευτώ πρακτικά;

Α. Μικρές ρυθμίσεις, μεγάλη διαφορά

  • Ζητήστε από κάποιον εμπιστοσύνης (παιδί, εγγόνι, φίλο, εκπαιδευτή) να:

    • εγκαταστήσει antivirus και να το κρατά ενημερωμένο,

    • ενεργοποιήσει επιβεβαίωση δύο βημάτων (two-factor authentication) εκεί που είναι διαθέσιμο,

    • βάλει ισχυρό κωδικό στο κινητό και τον υπολογιστή (όχι «1234», όχι ημερομηνία γέννησης).

  • Κρατήστε ενημερωμένο το κινητό/τα προγράμματα. Οι ενημερώσεις συχνά διορθώνουν κενά ασφαλείας.

Β. Κωδικοί: σαν κλειδιά σπιτιού

Σκεφτείτε τους κωδικούς σας σαν τα κλειδιά του σπιτιού:

  • Δεν δίνετε το κλειδί του σπιτιού στον οποιονδήποτε, ακόμα κι αν λέει ότι είναι από τη ΔΕΗ.

  • Το ίδιο και με τους κωδικούς σας:

    • Μην έχετε τον ίδιο παντού.

    • Μην τους γράφετε πάνω στο κινητό ή στην κάρτα.

    • Αν τους γράψετε κάπου, κρύψτε το σημείο με τέτοιο τρόπο ώστε μόνο εσείς να καταλαβαίνετε τι είναι.

6. Τι κάνω αν υποψιαστώ ότι έπεσα θύμα;

Πρώτα απ’ όλα: Δεν φταίτε εσείς. Οι απατεώνες είναι επαγγελματίες στο να μπερδεύουν τους ανθρώπους. Το σημαντικό είναι τι κάνετε μετά.

  1. Επικοινωνήστε άμεσα με την τράπεζά σας.
    Πείτε τους τι συνέβη, ζητήστε να μπλοκάρουν κάρτες ή συναλλαγές, αν χρειαστεί.

  2. Αλλάξτε τους κωδικούς σας.
    Ειδικά αν βάλατε τους κωδικούς σας σε σελίδα που δεν ήταν η επίσημη ή τους είπατε στο τηλέφωνο.

  3. Ζητήστε βοήθεια από δικό σας άνθρωπο.
    Μη μείνετε μόνο με το άγχος. Πείτε τι έγινε σε άτομο εμπιστοσύνης, μπορεί να δει πράγματα που εσείς ξεχνάτε.

  4. Αν είναι σοβαρή οικονομική ζημιά, μιλήστε με την αστυνομία (Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος).
    Ακόμα κι αν δεν είναι βέβαιο ότι θα βρεθούν οι δράστες, η καταγγελία βοηθά να χαρτογραφούνται τα περιστατικά.

7. Μη φοβάστε την τεχνολογία – φοβηθείτε μόνο τη σιωπή

Η τεχνολογία δεν είναι εχθρός σας. Σας επιτρέπει:

  • να βλέπετε τα εγγόνια σε βιντεοκλήση,

  • να μαθαίνετε νέα,

  • να πληρώνετε λογαριασμούς χωρίς ουρά.

Ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι το διαδίκτυο, αλλά:

  • να μην ρωτάτε όταν κάτι σας φαίνεται περίεργο,

  • να ντρέπεστε να πείτε ότι δεν καταλαβαίνετε,

  • να κρατάτε ένα λάθος για τον εαυτό σας από φόβο ότι «θα με πουν αφελή».

Στην «Πνοή ζωής» πιστεύουμε ότι οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας έχουν δικαίωμα στην ασφαλή ψηφιακή ζωή. Κανείς δεν γεννήθηκε γνωρίζοντας αυτά τα πράγματα – όλα μαθαίνονται, βήμα-βήμα.

8. Ένας απλός κανόνας για να κλείνουμε

Θυμηθείτε αυτόν τον πολύ απλό κανόνα:

Ό,τι δεν θα λέγατε σε έναν άγνωστο στο δρόμο, μην το δίνετε και στο διαδίκτυο.

  • Δεν θα δίνατε τα κλειδιά του σπιτιού σας; Μην δίνετε τους κωδικούς.

  • Δεν θα δίνατε τον αριθμό της κάρτας σε έναν άγνωστο που σας φωνάζει στον δρόμο; Μην τον γράφετε σε φορμές που δεν ξέρετε.

Και πάνω απ’ όλα: Ρωτήστε.
Ένα τηλέφωνο σε παιδί, εγγόνι, φίλο ή σε κάποιον από έναν οργανισμό υποστήριξης μπορεί να σας γλιτώσει από μεγάλη ταλαιπωρία.

Δωρεάν Λήψη: Μικρός Πρακτικός Οδηγός

Διαβάστε επίσης