ΠΝΟΗ ΖΩΗΣ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ

Κέντρο Μελέτης Προβλημάτων και Αλληλεγγύης της Τρίτης Ηλικίας

«Προσφέρουμε γνώση, στήριξη και ελπίδα — γιατί κάθε ηλικία αξίζει σεβασμό και ποιότητα ζωής.»

Έκδοση 1.0 | Σχέδιο προς έγκριση από το αρμόδιο όργανο του Σωματείου

Προοίμιο

Το Σωματείο «Κέντρο Μελέτης Προβλημάτων και Αλληλεγγύης της Τρίτης Ηλικίας», με διακριτικό τίτλο «ΠΝΟΗ ΖΩΗΣ», υπηρετεί την προστασία, υποστήριξη και ενδυνάμωση των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας. Μελετά και αναδεικνύει τα κοινωνικά, οικονομικά, υγειονομικά και θεσμικά προβλήματά τους, υπερασπίζεται τα δικαιώματά τους και αναπτύσσει δράσεις αλληλεγγύης, ενημέρωσης, ενεργού γήρανσης, ψηφιακής ένταξης και κοινωνικής συμμετοχής.

Ο παρών Κώδικας μετατρέπει τις αξίες του Σωματείου σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις συμπεριφοράς. Ερμηνεύεται και εφαρμόζεται μαζί με το Καταστατικό, τις αποφάσεις των αρμόδιων οργάνων και την ισχύουσα νομοθεσία. Σε περίπτωση σύγκρουσης, υπερισχύουν οι δεσμευτικές διατάξεις του νόμου και του Καταστατικού.

Άρθρο 1 — Σκοπός

Ο Κώδικας έχει σκοπό να:

• κατοχυρώνει τον σεβασμό της ανθρώπινης αξίας, της αυτονομίας και των δικαιωμάτων των ηλικιωμένων·
• καθοδηγεί τη λήψη αποφάσεων και την καθημερινή συμπεριφορά όλων όσοι ενεργούν στο όνομα του Σωματείου·
• προλαμβάνει κακοποίηση, εκμετάλλευση, διακρίσεις, σύγκρουση συμφερόντων και κατάχρηση εμπιστοσύνης·
• ενισχύει τη διαφάνεια, τη λογοδοσία, την ποιότητα των υπηρεσιών και την εμπιστοσύνη της κοινωνίας·
• εξασφαλίζει ασφαλή, προσβάσιμη και υπεύθυνη λειτουργία των δράσεων και συνεργασιών της ΠΝΟΗΣ ΖΩΗΣ.

Άρθρο 2 — Πεδίο εφαρμογής

Ο Κώδικας δεσμεύει τα μέλη της Γενικής Συνέλευσης και του Διοικητικού Συμβουλίου, τον/την Πρόεδρο, τα μέλη επιτροπών και τμημάτων, εργαζομένους, επιστημονικούς συνεργάτες, εθελοντές, ασκούμενους, εξωτερικούς συνεργάτες και κάθε πρόσωπο που εκπροσωπεί ή υλοποιεί δράση του Σωματείου. Οι βασικές αρχές του ενσωματώνονται, όπου είναι εφικτό, σε συμφωνίες συνεργασίας με τρίτους φορείς.

Άρθρο 3 — Θεμελιώδεις αρχές

Αξιοπρέπεια και σεβασμός: Κάθε άνθρωπος αντιμετωπίζεται ως πρόσωπο με ιστορία, επιθυμίες, δυνατότητες και ισότιμα δικαιώματα — ποτέ ως «περιστατικό» ή παθητικός αποδέκτης βοήθειας.

Αυτονομία και ενημερωμένη επιλογή: Οι ηλικιωμένοι συμμετέχουν στις αποφάσεις που τους αφορούν. Η συναίνεσή τους ζητείται με σαφή και κατανοητό τρόπο και μπορεί να ανακληθεί.

Ισότητα και μη διάκριση: Απαγορεύεται κάθε δυσμενής μεταχείριση λόγω ηλικίας, φύλου, αναπηρίας, καταγωγής, θρησκείας, πεποιθήσεων, οικονομικής κατάστασης, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας φύλου, κατάστασης υγείας ή άλλου χαρακτηριστικού.

Αλληλεγγύη και κοινωνική δικαιοσύνη: Προτεραιότητα δίνεται στους μοναχικούς, οικονομικά ευάλωτους, χαμηλοσυνταξιούχους, κακοποιημένους ή κοινωνικά αποκλεισμένους ανθρώπους, χωρίς πελατειακές ή κομματικές διακρίσεις.

Συμμετοχή και ενεργός γήρανση: Οι ωφελούμενοι ενθαρρύνονται να εκφράζονται, να συνδιαμορφώνουν και να προσφέρουν. Το Σωματείο καλλιεργεί τη διαγενεακή σύνδεση, τη φιλία και την αμοιβαία μάθηση.

Διαφάνεια και λογοδοσία: Οι αποφάσεις, οι πόροι και τα αποτελέσματα των δράσεων τεκμηριώνονται και ελέγχονται από τα αρμόδια όργανα.

Ανεξαρτησία: Η ΠΝΟΗ ΖΩΗΣ δεν επιτρέπει σε κομματικά, οικονομικά ή προσωπικά συμφέροντα να αλλοιώνουν την αποστολή της.

Άρθρο 4 — Συμπεριφορά προς ηλικιωμένους και ωφελουμένους

• Χρησιμοποιούμε ευγενική, απλή και κατανοητή γλώσσα, χωρίς υποτίμηση, ειρωνεία, πατερναλισμό ή εκφοβισμό.
• Σεβόμαστε τον προσωπικό χώρο, τις πολιτισμικές επιλογές, τον χρόνο και τον ρυθμό κάθε ανθρώπου.
• Δεν πιέζουμε κανέναν να συμμετάσχει σε δράση, να φωτογραφηθεί, να δημοσιοποιήσει την ιστορία του, να υπογράψει, να δωρίσει ή να υποστηρίξει πρόσωπο ή θέση.
• Παρέχουμε εύλογες προσαρμογές για κινητικές, αισθητηριακές, γνωστικές ή ψηφιακές δυσκολίες και επιδιώκουμε προσβάσιμους χώρους και μέσα επικοινωνίας.
• Δεν υποσχόμαστε παροχές, θεραπεία, νομικό αποτέλεσμα ή οικονομική βοήθεια που το Σωματείο δεν μπορεί να εγγυηθεί.
• Δεν συνάπτουμε προσωπικές οικονομικές συναλλαγές με ωφελουμένους, δεν δανειζόμαστε χρήματα και δεν αναλαμβάνουμε διαχείριση περιουσίας, κωδικών, καρτών ή τραπεζικών λογαριασμών χωρίς ειδική νόμιμη και θεσμικά εγκεκριμένη διαδικασία.
• Δώρα συμβολικής και μικρής αξίας δηλώνονται στον υπεύθυνο δράσης. Χρήματα ή δώρα που μπορούν να επηρεάσουν την αμεροληψία δεν γίνονται αποδεκτά.

Άρθρο 5 — Προστασία από βία, κακοποίηση και εκμετάλλευση

Η ΠΝΟΗ ΖΩΗΣ εφαρμόζει μηδενική ανοχή σε σωματική, ψυχολογική, σεξουαλική ή οικονομική κακοποίηση, παραμέληση, εγκατάλειψη, εκβιασμό, απάτη και κάθε μορφή εκμετάλλευσης.

• Κάθε ένδειξη κινδύνου αντιμετωπίζεται άμεσα, με προτεραιότητα στην ασφάλεια και στη βούληση του ηλικιωμένου, στο μέτρο που αυτό είναι νομικά και πραγματικά δυνατό.
• Το πρόσωπο που λαμβάνει αναφορά ακούει χωρίς επίκριση, δεν ανακρίνει, δεν υπόσχεται απόλυτη μυστικότητα και καταγράφει μόνο τα αναγκαία πραγματικά στοιχεία.
• Σε άμεσο και σοβαρό κίνδυνο ειδοποιούνται χωρίς καθυστέρηση οι αρμόδιες υπηρεσίες ή αρχές σύμφωνα με τον νόμο και το εσωτερικό πρωτόκολλο.
• Οι αναφορές διαβιβάζονται μόνο σε εξουσιοδοτημένα πρόσωπα. Απαγορεύονται η συγκάλυψη, τα αντίποινα και η αυθαίρετη δημοσιοποίηση.
• Όσοι εργάζονται σε σχετικές δράσεις λαμβάνουν εκπαίδευση, εποπτεία και υποστήριξη για την πρόληψη επαγγελματικής ή εθελοντικής εξουθένωσης.

Άρθρο 6 — Εμπιστευτικότητα και προσωπικά δεδομένα

• Συλλέγονται μόνο δεδομένα που είναι αναγκαία για σαφή, νόμιμο και θεμιτό σκοπό.
• Οι ενδιαφερόμενοι ενημερώνονται με απλό τρόπο για τον σκοπό, τη χρήση, τον χρόνο τήρησης και τα δικαιώματά τους.
• Πρόσβαση έχουν μόνο εξουσιοδοτημένα πρόσωπα και τα αρχεία προστατεύονται με κατάλληλα οργανωτικά και τεχνικά μέτρα.
• Ιδιαίτερα ευαίσθητες πληροφορίες υγείας, οικογενειακής κατάστασης, βίας ή οικονομικής δυσχέρειας κοινοποιούνται μόνο όταν είναι απολύτως αναγκαίο και νόμιμο.
• Φωτογραφίες, βίντεο, μαρτυρίες και ιστορίες δημοσιεύονται μόνο με ειδική, ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση. Η άρνηση δεν επηρεάζει την πρόσβαση σε υπηρεσίες.
• Περιστατικό απώλειας, λανθασμένης αποστολής ή μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης αναφέρεται αμέσως στον υπεύθυνο προστασίας δεδομένων ή στο Δ.Σ.

Άρθρο 7 — Επαγγελματική και επιστημονική ακεραιότητα

Οι επαγγελματίες και τα μέλη της Επιστημονικής Ομάδας ενεργούν εντός των ορίων της εκπαίδευσης, της άδειας και της ειδικότητάς τους. Οι εθελοντές δεν υποκαθιστούν επαγγελματίες υγείας, ψυχικής υγείας, κοινωνικής εργασίας ή νομικής υποστήριξης.

• Οι πληροφορίες και οι μελέτες βασίζονται σε αξιόπιστα στοιχεία και διακρίνουν τα δεδομένα από την άποψη ή την πρόταση πολιτικής.
• Διορθώνουμε ουσιώδη λάθη με διαφάνεια και δεν παραποιούμε αποτελέσματα, προσόντα, συμμετοχές ή κοινωνικό αντίκτυπο.
• Δεν παρέχεται διάγνωση, θεραπεία, νομική ή οικονομική συμβουλή χωρίς την απαιτούμενη επαγγελματική ιδιότητα και χωρίς σαφή ενημέρωση για τα όρια της παρέμβασης.
• Όταν οι ανάγκες υπερβαίνουν τις δυνατότητες του Σωματείου, γίνεται ασφαλής παραπομπή σε κατάλληλο δημόσιο ή εξειδικευμένο φορέα.

Άρθρο 8 — Εθελοντές και διαγενεακές δράσεις

• Οι εθελοντές επιλέγονται, ενημερώνονται, εκπαιδεύονται και εποπτεύονται ανάλογα με τον ρόλο και την επαφή τους με ευάλωτα πρόσωπα.
• Τηρούν σαφή όρια στις σχέσεις τους με ωφελουμένους και δεν καλλιεργούν εξάρτηση, αποκλειστικότητα ή προσωπικό όφελος.
• Στις δράσεις νέων και ηλικιωμένων εφαρμόζονται κανόνες ασφάλειας, συναίνεσης, προστασίας ανηλίκων όπου απαιτείται και υπεύθυνης ψηφιακής βοήθειας.
• Κατά την ψηφιακή υποστήριξη δεν ζητούν, αποθηκεύουν ή χρησιμοποιούν κωδικούς, PIN, στοιχεία καρτών ή κωδικούς μιας χρήσης. Ο ηλικιωμένος διατηρεί τον έλεγχο της συσκευής και των επιλογών του.
• Οι ώρες και η συνεισφορά των εθελοντών καταγράφονται με ακρίβεια. Αναγνωρίζεται η προσφορά χωρίς ψευδείς τίτλους ή δημιουργία εργασιακών προσδοκιών.

Άρθρο 9 — Ακεραιότητα διοίκησης και σύγκρουση συμφερόντων

• Τα μέλη των οργάνων ενεργούν προς το συμφέρον του Σωματείου και της αποστολής του, με επιμέλεια, αμεροληψία και συλλογική ευθύνη.
• Κάθε πραγματική, πιθανή ή εμφανής σύγκρουση συμφερόντων δηλώνεται έγκαιρα. Το εμπλεκόμενο πρόσωπο απέχει από τη συζήτηση, αξιολόγηση και απόφαση.
• Συναλλαγές με μέλος οργάνου, συγγενικό ή συνδεδεμένο πρόσωπο επιτρέπονται μόνο όταν είναι νόμιμες, τεκμηριωμένες, εύλογες και εγκρίνονται χωρίς τη συμμετοχή του ενδιαφερομένου.
• Απαγορεύεται η χρήση της επωνυμίας, των πόρων, των καταλόγων επαφών ή της επιρροής του Σωματείου για προσωπική, επαγγελματική, κομματική ή προεκλογική προβολή.
• Οι αποφάσεις και οι αποχές καταγράφονται στα πρακτικά. Οι εμπιστευτικές πληροφορίες δεν χρησιμοποιούνται για ίδιο ή τρίτο όφελος.

Άρθρο 10 — Οικονομική διαχείριση, δωρεές και χορηγίες

• Κάθε έσοδο και δαπάνη καταγράφεται, τεκμηριώνεται και εγκρίνεται σύμφωνα με το Καταστατικό και τις εσωτερικές διαδικασίες.
• Οι δωρεές και χορηγίες γίνονται αποδεκτές μόνο όταν δεν περιορίζουν την ανεξαρτησία, δεν προέρχονται από προδήλως ασύμβατες δραστηριότητες και δεν βλάπτουν τους ηλικιωμένους ή την αξιοπιστία του Σωματείου.
• Τηρείται ο δηλωμένος σκοπός των δεσμευμένων δωρεών. Αποκλίσεις γνωστοποιούνται και εγκρίνονται θεσμικά.
• Δεν επιτρέπεται προσωπική χρήση χρημάτων, εξοπλισμού, οχημάτων, δωρεών σε είδος ή άλλων πόρων.
• Η προβολή χορηγών είναι αναλογική και δεν μετατρέπει τους ωφελουμένους σε διαφημιστικό μέσο ούτε υπονοεί ανεξάρτητη πιστοποίηση προϊόντος ή υπηρεσίας.

Άρθρο 11 — Δημόσια επικοινωνία και εκπροσώπηση

• Εκ μέρους του Σωματείου μιλούν μόνο εξουσιοδοτημένα πρόσωπα και εντός της αρμοδιότητάς τους.
• Η επικοινωνία είναι ακριβής, αξιοπρεπής και κατανοητή. Δεν χρησιμοποιεί εικόνες ή αφηγήσεις που προκαλούν οίκτο, στιγματίζουν ή στερούν από τους ηλικιωμένους τη φωνή τους.
• Οι προσωπικές απόψεις διαχωρίζονται καθαρά από τις επίσημες θέσεις. Η ιδιότητα στο Σωματείο δεν χρησιμοποιείται για παραπλανητική υποστήριξη τρίτων.
• Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τηρούνται η εμπιστευτικότητα, τα πνευματικά δικαιώματα και οι κανόνες ευπρέπειας. Δεν δημοσιοποιούνται εσωτερικές διαφωνίες ή προσωπικά δεδομένα.
• Το Σωματείο υπερασπίζεται τα δικαιώματα των ηλικιωμένων με ανεξαρτησία, τεκμηρίωση και θεσμικό διάλογο, χωρίς ρητορική μίσους ή κομματική εργαλειοποίηση.

Άρθρο 12 — Συνεργασίες και προμήθειες

• Οι συνεργάτες επιλέγονται με αντικειμενικά, τεκμηριωμένα και αναλογικά κριτήρια ποιότητας, νομιμότητας, ασφάλειας και κόστους.
• Πριν από συνεργασία εξετάζονται η συμβατότητα αξιών, η προστασία δεδομένων, η ασφάλεια ωφελουμένων και τυχόν σύγκρουση συμφερόντων.
• Οι συμφωνίες ορίζουν ρόλους, ευθύνες, οικονομικούς όρους, χρήση ονόματος και λογοτύπου, διαχείριση δεδομένων, παρακολούθηση και δικαίωμα διακοπής.
• Το Σωματείο μπορεί να αναστείλει ή να λύσει συνεργασία όταν διαπιστώνονται σοβαρές παραβιάσεις δικαιωμάτων, ασφάλειας ή δεοντολογίας.

Άρθρο 13 — Υγεία, ασφάλεια και περιβάλλον

• Κάθε δράση σχεδιάζεται με εκτίμηση κινδύνων, κατάλληλη εποπτεία, προσβασιμότητα και σχέδιο αντιμετώπισης έκτακτης ανάγκης.
• Ατυχήματα, παρ’ ολίγον συμβάντα και κίνδυνοι καταγράφονται και αξιοποιούνται για βελτίωση — όχι για απόδοση ευθυνών χωρίς εξέταση.
• Η σωματική και ψυχική υγεία εργαζομένων και εθελοντών προστατεύεται με σαφή όρια ρόλου, διαλείμματα, εποπτεία και δυνατότητα αποφόρτισης.
• Το Σωματείο επιδιώκει υπεύθυνη χρήση πόρων, περιορισμό αποβλήτων και οικολογική συνείδηση, χωρίς να θίγεται η ασφάλεια ή η προσβασιμότητα.

Άρθρο 14 — Αναφορά παραβιάσεων και προστασία αναφέροντος

Κάθε πρόσωπο μπορεί να αναφέρει καλόπιστα πιθανή παραβίαση, ακόμη και όταν δεν διαθέτει πλήρη απόδειξη. Η αναφορά μπορεί να γίνει στον/στην Πρόεδρο, σε ορισμένο Υπεύθυνο Δεοντολογίας ή σε μέλος του Δ.Σ. που δεν εμπλέκεται. Όταν η αναφορά αφορά τον/την Πρόεδρο ή την πλειοψηφία του Δ.Σ., παραπέμπεται στο αρμόδιο καταστατικό όργανο ή σε ανεξάρτητο πρόσωπο που αυτό ορίζει.

1. Παραλαβή: Καταγράφεται με ημερομηνία, βασικά περιστατικά, εμπλεκομένους και άμεσους κινδύνους. Παρέχεται επιβεβαίωση παραλαβής, όπου υπάρχουν στοιχεία επικοινωνίας.

2. Άμεση προστασία: Λαμβάνονται προσωρινά, αναλογικά μέτρα για την ασφάλεια προσώπων και τη διαφύλαξη στοιχείων, χωρίς προδικαστική ενοχοποίηση.

3. Αμερόληπτη εξέταση: Ορίζεται πρόσωπο ή επιτροπή χωρίς σύγκρουση συμφερόντων. Ακούγονται όλα τα εμπλεκόμενα μέρη και τηρείται εμπιστευτικότητα.

4. Απόφαση: Το αρμόδιο όργανο αποφασίζει αιτιολογημένα με βάση τα στοιχεία, τον Κώδικα, το Καταστατικό και τον νόμο.

5. Ενημέρωση και παρακολούθηση: Ο αναφέρων ενημερώνεται για την ολοκλήρωση στο μέτρο που επιτρέπεται. Ελέγχεται η εφαρμογή διορθωτικών μέτρων και η απουσία αντιποίνων.

Απαγορεύονται τα αντίποινα κατά προσώπου που αναφέρει καλόπιστα, συνεργάζεται σε έρευνα ή αρνείται να συμμετάσχει σε παραβίαση. Εν γνώσει ψευδής και κακόβουλη καταγγελία αποτελεί επίσης παράβαση· η μη επιβεβαίωση μιας καλόπιστης αναφοράς δεν την καθιστά ψευδή.

Άρθρο 15 — Συνέπειες και διορθωτικά μέτρα

Η παραβίαση αξιολογείται με βάση τη βαρύτητα, την πρόθεση ή αμέλεια, την επανάληψη, τον κίνδυνο ή τη βλάβη, την ανάληψη ευθύνης και την ανάγκη προστασίας. Με σεβασμό στο Καταστατικό, στις συμβάσεις και στον νόμο, μπορεί να επιβληθούν:

• σύσταση, καθοδήγηση ή υποχρεωτική εκπαίδευση·
• έγγραφη προειδοποίηση και σχέδιο συμμόρφωσης·
• περιορισμός ή αναστολή καθηκόντων, πρόσβασης ή εκπροσώπησης·
• λήξη εθελοντικής ή συμβατικής συνεργασίας·
• πειθαρχική διαδικασία μέλους και παραπομπή στο αρμόδιο καταστατικό όργανο·
• γνωστοποίηση σε αρμόδια αρχή, όταν απαιτείται ή δικαιολογείται από τον νόμο και την προστασία προσώπων.

Προηγείται δίκαιη διαδικασία: ενημέρωση για τα ουσιώδη περιστατικά, δυνατότητα ακρόασης, αμεροληψία του οργάνου και αιτιολογημένη απόφαση. Τα μέτρα αποβλέπουν πρωτίστως στην προστασία, αποκατάσταση και πρόληψη επανάληψης.

Άρθρο 16 — Εφαρμογή, εκπαίδευση και αναθεώρηση

• Το Δ.Σ. ορίζει Υπεύθυνο Δεοντολογίας ή μικρή Επιτροπή Δεοντολογίας και καθορίζει ασφαλή κανάλια αναφοράς.
• Όλοι οι δεσμευόμενοι λαμβάνουν τον Κώδικα, δηλώνουν ότι τον κατανόησαν και εκπαιδεύονται ανάλογα με τον ρόλο τους.
• Ο Κώδικας αναρτάται σε προσβάσιμη μορφή και συνοδεύεται από σύντομη, απλή περίληψη για ηλικιωμένους και ωφελουμένους.
• Το Δ.Σ. υποβάλλει στη Γενική Συνέλευση συνοπτική ετήσια ενημέρωση για την εφαρμογή, χωρίς προσωπικά δεδομένα.
• Η επανεξέταση γίνεται τουλάχιστον ανά διετία ή νωρίτερα όταν μεταβάλλονται το Καταστατικό, η νομοθεσία, οι δράσεις ή προκύπτει σοβαρό περιστατικό.

Άρθρο 17 — Έγκριση και ισχύς

Ο παρών Κώδικας εγκρίνεται από το αρμόδιο όργανο που προβλέπει το Καταστατικό και τίθεται σε ισχύ από την ημερομηνία που ορίζεται στην απόφαση έγκρισης. Κάθε προηγούμενη εσωτερική οδηγία εξακολουθεί να ισχύει μόνο κατά το μέρος που δεν αντίκειται στον παρόντα Κώδικα.

Πράξη έγκρισης

Όργανο έγκρισης
Αριθμός απόφασης
Ημερομηνία έγκρισης
Ημερομηνία έναρξης ισχύος
Υπογραφή / Σφραγίδα